Besoek die gespreksforum
 

Herkoms van Afrikaans


Die herkoms van die Afrikaanse omgangstaal:
Aan die Kaap het nuwe omgangstale verrys soos oral ter wÍreld gebeur het. Uiteraard het taalkontak 'n rol gespeel asook isolasie (afstand tussen die Kaap en Nederland), maar nog twee aspekte het ook 'n rol gespeel: Nederlandse dialeksprekers het na die Kaap verhuis en nie standaardtaalsprekers nie. Daar moes 'n proses van gelykmaking tussen die dialekte afgespeel het - behoud van taalgoed wat ook in ander dialekte voorkom en weglating van dit wat in die ander dialekte ongebruiklik was. Ten tweede was daar ook 'n proses van taalvereenvoudiging. Afrikaans is immers gewoon vereenvoudigde Nederlands. Hierdie proses is en was nie uniek aan Suid-Afrika en Afrikaans nie. Brasiliaanse Portugees is eenvoudiger as Europese Portugees en Quebecse Frans is eenvoudiger as Europese Frans. Taalvereenvoudiging kom immers ook voor by laaggeskoolde en ekonomies agtergestelde groepe, hetsy in die slopwyke van stede, hetsy op die uitgetrekte platteland. Die taalkode van hierdie groepe is altyd armer en eenvoudiger as die van die stedelike elite. In hierdie teelaarde aan die Kaap, het nuwe Nederlandse (Afrikaanse) omgangstale verrys. 'n Nuwe omgangstaal hoef nie te lei tot 'n nuwe kultuurtaal nie.

Die herkoms van die Afrikaanse kultuurtaal:
Vanaf 1652 was Nederlands die algemene kultuurtaal van die Afrikaner. Dit was die taal van sy godsdiensbeoefening. Predikante het Nederlands beheers. Dit was die taal van Afrikanerskole. Gehore het 'n eeu gelede nog uitgebars van die lag wanneer die spreker genoem het dat Afrikaans gebruik sou kon word as medium van onderrig. Dit was die taal van die pers. Boeke was in Nederlands gedruk en Nederlandstalige blaaie het uit die pers gerol soos: Ons Land, De Volkstem, De Vereniging, De Vriend Weekblad, De Unie, De Burger, Het Volksblad, De Huisgenoot, De Zuid-Afrikaan, Cradocksche Afrikaner, De Volksbode, Gereformeerde Maandblad, De Gereformeerde Kerkbode, Ons Vaderland, De Spectator, De Vriend des Volks, Ons Tijdschrift, ens. Nederlands was die taal van die Afrikanerpolitiek. Die notules van die Nationale Party was in Nederlands gehou. Die Nationale Party (Natte) sou later die Nasionale Party geword het. In 1916 het die voorsitter van die hoofbestuur van die Nationale party, naamlik J.B.M. Hertzog gedreig om te bedank as daar aangedring word om Afrikaans in die plek van Nederlands te gebruik. Volgens Hertzog het hy Afrikaans nie goed beheers nie en was Nederlands immers die amptelike taal. Die volksliedere van die Oranje Vrijstaan en die Zuid-Afrikaansche Republiek was in Nederlands. 'n Eeu gelede was Afrikaans beskou as simbool van ongeleerdheid. Die geskoolde Afrikanerelite was voorstaanders van die behoud van Nederlands as ons kultuurtaal. Baie Afrikaners het Nederlands vlot beheers. Hoe hoŽr die skoling hoe beter die taalbeheersing.

Pas na Uniewording sou daar al meer stemme opgegaan het vir die erkenning van 'n eie inheemse taal. Die voorstaanders vir hierdie idee moes 'n reeds bestaande omgangsvariŽteit uitkies vir die uitbou van die nuwe taal. Die keuse het geval op Boere-Afrikaans. Heere-Afrikaans (Hooghollands) was deur hierdie groep mense verwerp as 'n variŽteit wat nie inheems genoeg was nie. Die ander Afrikaanse omgangsvariŽteite is eweneeens verwerp.    

Die nuwe kultuurtaal is vir 'n groot stuk op despotiese wyse rondom 'n tafel gemaak. Wat alles uit Nederlands gehaal moes word en onder Afrikaans staangemaak moes word, het tot vurige diskussies en debatte gelei onder die Afrikaners, waar die taalmakers hulle weinig aan gesteur het. Baie Afrikaners het byvoorbeeld nog wij in die nominatief gebruik en ons in die akkusatief. Baie Afrikaners het nog die demonstratiewe dese, dees, (duskant), die, dit en dat gebruik in plaas van die huidige hierdie en daardie. Baie Afrikaners het die infinitief gebruik (bv, om te skrywe, te sage, te make, ens). Baie Afrikaners het ook die betreklike voornaamwoord die (en ook dat) gebruik in plaas van die huidige wat (bv, die man die siek is). Baie Afrikaners het die dubbelontkenning nie gebruik nie. Die dubbelontkenning is trouens Nederlandse dialekgoed. Die voltooide deelwoord was baie gebruik (bv afgehandeld, gebeurd, vertaald, ens). Oor die gebruik van die imperfektum in Afrikaans (bv, koop - gekog of gekocht), het daar twintig lange jare van diskussie gegaan, voordat dit met 'n pennestreep uit Afrikaans geskrap was (vandag die enigste Germaanse taal sonder die imperfektum).   

 

 Knelvrae - Herkoms van Afrikaans - Redes vir invoering van Afrikaans - Gevolge van die afskrywing van Nederlands - Taalbedreiging - Gebiedsbeginsel - Taalredding - Taalafstand    
Diglossie - Standaardtaal Dialekverhouding - Engelse Taalinvloed
- Nederlandse Taalmonument - Nederlandse Taalunie